Artroskopia barku

Artroskopia barku należy do technik operacyjnych o niewielkim stopniu inwazyjności. Pozwala obejrzeć i naprawić uszkodzone struktury stawu bez jego szerokiego otwierania. Chirurg zamiast długiego cięcia zakłada kilka kilkumilimetrowych portów. Jednym z nich wprowadza artroskop, czyli wąską optykę zakończoną kamerą i wyposażoną we własne oświetlenie, pozostałe służą do wsunięcia narzędzi.

Zarejestrowany obraz trafia w znacznym powiększeniu na ekran ustawiony przy stole operacyjnym. Operator ogląda wtedy z bliska ścięgna stożka rotatorów, obrąbek stawowy, torebkę oraz aparat więzadłowy. Wiele drobnych uszkodzeń, które umykają nawet dobrej jakości badaniom obrazowym, ujawnia się dopiero na tym etapie.

Metoda łączy rozpoznanie z leczeniem. Kiedy operator ustali już źródło dolegliwości, może w tej samej procedurze przymocować z powrotem oderwane ścięgno stożka rotatorów, odtworzyć uszkodzony obrąbek, zwiększyć przestrzeń podbarkową przy konflikcie podbarkowym, wypłukać złogi wapnia albo przeciąć zbliznowaciałą torebkę stawową.

Skoro tkanki wokół stawu zostają w dużej mierze nienaruszone, pacjent odczuwa po operacji mniej bólu niż po zabiegu otwartym, rzadziej dochodzi do powikłań, a ślady po portach z czasem niemal całkowicie zanikają. Krótszy jest również okres dochodzenia do sprawności. Na tej samej zasadzie opiera się artroskopia kolana, którą również wykonujemy w Wiśniowa Clinic.

Decyzję o operacji podejmuje ortopeda, opierając się na rozmowie z pacjentem, badaniu ruchomości barku oraz wyniku rezonansu magnetycznego lub USG. Do artroskopii kwalifikuje się zwykle osoby, u których wcześniejsze leczenie bez operacji, w tym rehabilitacja i leki, nie dało zadowalającego rezultatu.

Zabieg przeprowadza się najczęściej przy takich rozpoznaniach jak:

• Uszkodzenie ścięgien stożka rotatorów.
• Zespół ciasnoty podbarkowej, czyli konflikt podbarkowy.
• Uszkodzenie obrąbka stawowego, w tym uszkodzenia typu SLAP i Bankarta.
• Nawracające zwichnięcia barku oraz niestabilność stawu.
• Zamrożony bark, czyli przykurcz torebkowy.
• Przewlekłe zapalenie kaletki podbarkowej.
• Zwapnienia w obrębie ścięgien stożka rotatorów.
• Uszkodzenia chrząstki stawowej oraz obecność wolnych ciał stawowych.
• Zapalenie i uszkodzenie ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia.

Do ortopedy warto zgłosić się wtedy, gdy bark boli od kilku tygodni, ból budzi w nocy i nie pozwala położyć się na chorej stronie, ramię wyraźnie słabnie, uniesienie ręki sprawia trudność albo w stawie pojawia się przeskakiwanie lub wrażenie, że kość ucieka z miejsca.

Operację prowadzi się z reguły w znieczuleniu ogólnym połączonym z blokadą splotu ramiennego. Blokada polega na podaniu leku znieczulającego w sąsiedztwo nerwów unerwiających kończynę górną. Jej działanie utrzymuje się jeszcze kilkanaście godzin po wybudzeniu, dzięki czemu pierwsze godziny po operacji przebiegają bez bólu.

Pacjent układany jest półsiedząco albo na boku, zależnie od tego, co ma zostać wykonane. Po odkażeniu i obłożeniu pola operacyjnego chirurg zakłada porty i wsuwa artroskop. Staw zostaje wypełniony jałowym płynem, który rozsuwa jego struktury i poprawia widoczność. Gdy naprawiany jest stożek rotatorów, oderwane ścięgno przytwierdza się ponownie do kości za pomocą kotwic, czyli miniaturowych implantów z wyprowadzonymi nićmi. Ten sam rodzaj mocowania stosuje się przy odtwarzaniu obrąbka oraz w operacjach przywracających stabilność barku.

Cała procedura zajmuje przeważnie od czterdziestu pięciu minut do dwóch godzin, a o długości decyduje skala uszkodzeń i rozmiar rekonstrukcji. Na zakończenie porty zamyka się pojedynczymi szwami, zakłada opatrunek, a rękę unieruchamia w temblaku bądź ortezie.

Następnie pacjent trafia pod opiekę zespołu, który monitoruje jego stan. Gdy znieczulenie przestaje działać, a wyniki obserwacji są prawidłowe, tego samego dnia można wrócić do domu z kompletem zaleceń i wyznaczonym terminem kontroli.

Operację poprzedza wizyta kwalifikacyjna u ortopedy oraz rozmowa z anestezjologiem, podczas której zapada decyzja o zakresie zabiegu i sposobie znieczulenia. Warto wtedy wymienić wszystkie stale przyjmowane preparaty, ze szczególnym uwzględnieniem tych rozrzedzających krew, a także wspomnieć o uczuleniach i chorobach towarzyszących. Lekarz określi, które z leków i z jakim wyprzedzeniem trzeba odstawić.

Przed zabiegiem wykonuje się zestaw badań:

• Morfologia krwi.
• Badania krzepnięcia krwi (APTT, INR).
• Poziom elektrolitów i cukru we krwi.
• Oznaczenie grupy krwi wraz z czynnikiem Rh.
• Badanie ogólne moczu.
• EKG.
• RTG klatki piersiowej.

Ostatni posiłek oraz napoje trzeba przyjąć nie później niż sześć godzin przed zgłoszeniem się do kliniki. Okolicę barku należy starannie umyć i zadbać, aby skóra była wolna od otarć oraz podrażnień. Przyda się odzież zapinana z przodu, którą da się założyć bez podnoszenia ramienia, oraz teczka z dokumentacją i opisami badań obrazowych. Trzeba też z góry umówić kogoś, kto odwiezie pacjenta do domu, ponieważ po znieczuleniu prowadzenie samochodu jest wykluczone.

To, jak szybko bark odzyska sprawność, zależy w dużym stopniu od dyscypliny pacjenta w pierwszych tygodniach. Po artroskopii barku obowiązują następujące zasady:

• Noś temblak lub ortezę przez cały okres wskazany przez lekarza, również w nocy.
• Nie unoś operowanej ręki i nie sięgaj nią do góry ani za plecy bez zgody lekarza.
• Nie dźwigaj i nie podpieraj się operowaną kończyną.
• Schładzaj okolicę stawu, aby ograniczyć obrzęk i złagodzić ból.
• Utrzymuj opatrunek w czystości i suchości, nie mocz ran.
• Przyjmuj leki przeciwbólowe zgodnie z zaleceniem.
• Rozpocznij ćwiczenia dokładnie w wyznaczonym terminie i nie zwiększaj obciążeń samodzielnie.
• Zgłoś się na wizytę kontrolną oraz zdjęcie szwów.

Niepokojącymi objawami jest ból, który zamiast słabnąć, przybiera na sile, podwyższona temperatura, mocno zaczerwieniona okolica rany, sączenie się treści z portów, a także utrzymujące się mrowienie lub osłabione czucie w ręce po tym, jak blokada powinna już przestać działać.

Rehabilitacja jest nieodłącznym elementem leczenia i w dużej mierze decyduje o ostatecznym efekcie zabiegu. Program ćwiczeń dobierany jest indywidualnie i prowadzony etapami. W pierwszym okresie stosuje się ćwiczenia bierne, wykonywane przez fizjoterapeutę, które zapobiegają zesztywnieniu stawu, nie obciążając przy tym gojących się struktur. W kolejnych tygodniach wprowadza się ruch czynny, a na końcu ćwiczenia wzmacniające mięśnie obręczy barkowej.Tempo powrotu do aktywności zależy od zakresu wykonanej procedury. Unieruchomienie w temblaku trwa zwykle od czterech do sześciu tygodni. Po zabiegach oczyszczających i odbarczających pacjenci wykonujący pracę siedzącą wracają do obowiązków zawodowych po kilku tygodniach. Po rekonstrukcji stożka rotatorów oraz zabiegach stabilizujących bark proces ten jest znacznie dłuższy i pełny powrót do sportu, zwłaszcza w dyscyplinach wymagających pracy ręką nad głową, może zająć od sześciu do dwunastu miesięcy. Szczegółowy harmonogram zawsze ustala prowadzący ortopeda wspólnie z fizjoterapeutą.